Micro là điểm đầu tiên tiếp nhận giọng hát hoặc âm thanh nhạc cụ trước khi tín hiệu được đưa qua mixer, hệ thống xử lý và loa. Vì vậy, dù dàn âm thanh hội trường sân khấu có công suất lớn hay thiết bị cao cấp đến đâu, chọn micro không đúng vẫn có thể khiến giọng hát thiếu rõ, dễ hú hoặc bị lẫn quá nhiều tiếng từ nhạc cụ xung quanh.
Với biểu diễn sân khấu, không có một mẫu micro tốt nhất cho mọi trường hợp. Ca sĩ hát rock trên sân khấu lớn sẽ có yêu cầu khác người hát acoustic, nghệ sĩ vừa hát vừa di chuyển cũng cần thiết bị khác người đứng cố định. Muốn chọn đúng, trước tiên cần hiểu loại micro, hướng thu, môi trường sân khấu và cách người biểu diễn sử dụng micro.
Micro biểu diễn sân khấu cần đáp ứng những gì?
Sân khấu là môi trường khó hơn khá nhiều so với phòng thu. Xung quanh micro có tiếng loa monitor, trống, guitar, nhạc cụ, tiếng khán giả và nhiều nguồn âm phát ra cùng lúc. Micro vì vậy không chỉ cần thu giọng hay mà còn phải hạn chế thu những âm thanh không mong muốn.
Khả năng chống hú cũng rất quan trọng. Khi âm thanh từ loa quay trở lại micro rồi tiếp tục được khuếch đại, hệ thống có thể hình thành vòng lặp và phát ra tiếng hú lớn. Một chiếc micro có hướng thu thích hợp, kết hợp với cách đặt loa monitor đúng vị trí, sẽ giúp hệ thống đạt mức âm lượng lớn hơn trước khi feedback xuất hiện.
Ngoài ra, micro sân khấu thường xuyên được cầm trên tay, di chuyển, tháo lắp và đôi khi chịu va chạm. Độ bền, khả năng hạn chế tiếng động khi cầm micro và bộ lọc hơi thở cũng là những yếu tố đáng quan tâm.
Đối với micro không dây, yêu cầu còn bổ sung thêm độ ổn định của sóng, thời lượng pin và khả năng sử dụng nhiều bộ cùng lúc mà không gây nhiễu.
Micro dynamic là lựa chọn phổ biến cho sân khấu
Nếu cần lựa chọn một loại micro dễ sử dụng nhất cho biểu diễn trực tiếp, micro dynamic thường là điểm khởi đầu hợp lý.
Micro dynamic có cấu tạo tương đối bền, chịu được mức âm thanh lớn và thường không cần nguồn phantom như nhiều micro condenser có dây. Đặc điểm này rất thích hợp với sân khấu, nơi micro phải hoạt động liên tục và có thể gặp nhiều tác động trong quá trình biểu diễn.
Shure SM58 là một ví dụ điển hình. Đây là micro dynamic hướng cardioid được thiết kế cho giọng hát và biểu diễn trực tiếp. Hãng sử dụng đáp tuyến được điều chỉnh cho vocal, hệ thống chống rung bên trong và bộ lọc giúp giảm tiếng gió, tiếng bật hơi khi người hát đặt micro gần miệng.
Sennheiser e 935 cũng sử dụng capsule dynamic với hướng thu cardioid. Theo Sennheiser, micro được phát triển cho vocal sân khấu, tập trung vào khả năng tái tạo giọng rõ, kiểm soát feedback và giảm tiếng động khi cầm.
Ưu điểm lớn của micro dynamic là khá “dễ tính”. Với những sân khấu có trống, guitar điện, loa monitor lớn hoặc môi trường âm thanh phức tạp, dynamic thường giúp tập trung vào giọng hát tốt hơn mà không quá nhạy với những tiếng nhỏ xung quanh.
Vì vậy, với sân khấu ca nhạc phổ thông, hội trường đa năng, chương trình văn nghệ trường học, sự kiện hoặc ban nhạc biểu diễn trực tiếp, micro dynamic vẫn là lựa chọn rất thực tế.
Khi nào nên dùng micro condenser trên sân khấu?
Micro condenser thường được nhắc nhiều trong phòng thu bởi khả năng thu chi tiết tốt, nhưng điều đó không có nghĩa loại micro này không sử dụng được trên sân khấu.
Hiện nay có nhiều micro condenser được thiết kế riêng cho biểu diễn trực tiếp. Chúng có kết cấu chắc chắn, khả năng chịu mức áp suất âm thanh lớn và hướng thu đủ chặt để hoạt động trong môi trường sân khấu.
Điểm mạnh của condenser nằm ở khả năng bắt được những thay đổi nhỏ của giọng hát. Những tiếng lấy hơi, độ sáng, phần đuôi của nốt và sắc thái biểu diễn có thể được thể hiện rõ hơn. Với ca sĩ có kỹ thuật tốt và cần giữ nhiều chi tiết trong giọng, đây là một lợi thế đáng kể.
Sennheiser e 865 là ví dụ về micro condenser dành cho biểu diễn. Model này sử dụng hướng thu supercardioid, đáp tuyến 40 Hz – 20 kHz và được hãng thiết kế cho lead vocal trên sân khấu, với khả năng tái tạo chi tiết và chịu mức âm thanh lớn.
Tuy nhiên, độ nhạy cao cũng yêu cầu hệ thống phải được căn chỉnh cẩn thận hơn. Khi sân khấu có nhiều loa monitor, nhạc cụ lớn hoặc người hát có thói quen đưa micro ra xa miệng, micro condenser có thể thu thêm nhiều âm thanh môi trường hơn mong muốn.
Do đó, condenser thường thích hợp hơn với những sân khấu được kiểm soát tốt, ca sĩ có kỹ thuật micro ổn định hoặc chương trình cần độ chi tiết cao về giọng hát.
Cardioid hay supercardioid tốt hơn khi biểu diễn?
Ngoài công nghệ capsule, hướng thu của micro ảnh hưởng rất nhiều tới hiệu quả sử dụng trên sân khấu.
Cardioid là hướng thu khá quen thuộc. Micro tập trung vào âm thanh phía trước và giảm âm thanh từ phía sau. Hướng thu này tương đối dễ sử dụng vì người biểu diễn không cần giữ micro quá chính xác tại một góc nhỏ.
Shure cho biết cardioid giúp tập trung vào nguồn âm phía trước và giảm âm thanh đến từ những hướng khác. Vì vậy đây là lựa chọn phổ biến cho vocal biểu diễn.
Supercardioid có vùng thu phía trước hẹp hơn. Nó có khả năng loại bỏ âm thanh từ hai bên tốt hơn, rất hữu ích trên sân khấu có nhiều nhạc cụ hoặc mức âm lượng lớn. Đổi lại, supercardioid có một vùng nhạy nhỏ phía sau micro và yêu cầu người hát giữ micro đúng hướng hơn.
Điều này liên quan trực tiếp tới vị trí loa monitor.
Với micro cardioid, monitor sân khấu thường có thể đặt tương đối trực diện phía sau micro, nơi khả năng thu của micro thấp nhất. Nhưng với supercardioid, điểm loại bỏ âm tốt nhất lại lệch sang hai bên phía sau. Nếu đặt loa monitor trực tiếp vào vùng nhạy phía sau của micro, khả năng hú có thể tăng lên.
Vì vậy không nên đơn giản kết luận supercardioid lúc nào cũng chống hú tốt hơn. Nó có thể mang lại khả năng cách ly tốt hơn khi được bố trí đúng, nhưng hướng đặt micro và monitor phải tương ứng với đặc tính polar pattern.
Micro có dây hay không dây phù hợp hơn cho sân khấu?
Cả hai loại đều có chỗ đứng riêng.
Micro có dây có ưu điểm đơn giản, kết nối trực tiếp bằng dây XLR và không phải lo tới pin hoặc sóng vô tuyến. Với ca sĩ đứng cố định, ban nhạc chơi tại một vị trí hoặc các sân khấu nhỏ, micro có dây vẫn là giải pháp rất đáng tin cậy.
Một ưu điểm khác là cùng một mức đầu tư, người dùng thường có thể dành phần lớn ngân sách cho chất lượng capsule thay vì phải chi thêm cho bộ phát và bộ thu không dây.
Trong khi đó, micro không dây mang lại lợi thế lớn về khả năng di chuyển. Ca sĩ có thể đi xuống khu vực khán giả, di chuyển giữa các vị trí trên sân khấu hoặc thực hiện vũ đạo mà không bị dây micro cản trở.
Đây là lý do micro không dây xuất hiện rất nhiều trong các chương trình ca nhạc, sân khấu sự kiện, chương trình truyền hình và các show biểu diễn lớn.
Tuy nhiên, lựa chọn hệ thống wireless không nên chỉ nhìn vào chất âm. Khả năng quản lý tần số rất quan trọng. Shure lưu ý rằng hệ thống không dây cần chọn tần số hoạt động thích hợp để tránh nhiễu từ các hệ thống khác hoặc nguồn phát RF trong khu vực. Khi sử dụng nhiều micro đồng thời, mỗi transmitter cũng cần được phối hợp với receiver và tần số tương ứng.
Với sân khấu sử dụng một hoặc hai micro, việc thiết lập thường khá đơn giản. Nhưng chương trình sử dụng hàng chục micro không dây, bộ in-ear monitor và các thiết bị RF khác cần được tính toán tần số kỹ hơn.
Micro cho ca sĩ đứng hát nên chọn loại nào?
Với ca sĩ đứng hát tương đối cố định, cả micro dynamic có dây và condenser sân khấu đều có thể mang lại kết quả tốt.
Nếu sân khấu có ban nhạc lớn, trống đánh mạnh và loa monitor ở mức cao, dynamic cardioid hoặc supercardioid thường dễ kiểm soát hơn. Shure SM58, Beta 58A, Sennheiser e 935 hay e 945 là những ví dụ của nhóm micro vocal sân khấu này.
SM58 sử dụng hướng cardioid nên khá dễ cầm và không yêu cầu kỹ thuật micro quá nghiêm ngặt. Beta 58A có hướng supercardioid chặt hơn, output cao hơn và được Shure định hướng cho những trường hợp cần thêm độ rõ cũng như khả năng kiểm soát âm thanh từ xung quanh trên sân khấu lớn.
Sennheiser e 935 cũng dùng cardioid và thiên về cảm giác vocal tự nhiên, trong khi e 945 sử dụng supercardioid để tập trung hơn vào người hát.
Với những giọng hát cần giữ nhiều sắc thái, chương trình acoustic hoặc sân khấu được kiểm soát tốt, condenser như Sennheiser e 865 có thể là lựa chọn đáng cân nhắc.
Quan trọng hơn tên model vẫn là thử micro với chính giọng hát. Hai ca sĩ sử dụng cùng một micro chưa chắc có kết quả giống nhau vì âm sắc, âm vực, cách lấy hơi và khoảng cách từ miệng tới capsule đều khác nhau.
Micro nào dành cho ca sĩ thường xuyên di chuyển?
Nếu ca sĩ phải chạy sân khấu, giao lưu với khán giả hoặc vừa hát vừa thực hiện vũ đạo, micro không dây cầm tay là lựa chọn thuận tiện hơn.
Ở đây nên ưu tiên ba yếu tố: capsule phù hợp với giọng hát, hệ thống RF ổn định và thiết kế transmitter đủ chắc chắn.
Nhiều hệ thống không dây chuyên nghiệp cho phép lựa chọn capsule khác nhau trên cùng một tay micro. Chẳng hạn, tài liệu Sennheiser liệt kê các capsule dynamic cardioid, dynamic supercardioid và condenser supercardioid dành cho nhiều dòng transmitter cầm tay của hãng.
Điều đó cho thấy khi chọn wireless, không nên chỉ hỏi “micro không dây hãng nào tốt” mà nên xem cả phần sóng lẫn đầu micro.
Một hệ thống truyền dẫn rất ổn định nhưng capsule không hợp với giọng vẫn chưa phải lựa chọn tối ưu. Ngược lại, capsule rất hay nhưng hệ thống RF hoạt động thiếu ổn định cũng có thể làm buổi biểu diễn bị gián đoạn.
Biểu diễn có vũ đạo mạnh có nên dùng micro headset?
Với những nghệ sĩ vừa hát vừa nhảy, chơi nhạc cụ hoặc cần rảnh cả hai tay, micro headset là một phương án khác đáng cân nhắc.
Capsule được đặt gần miệng và giữ khoảng cách tương đối ổn định, nhờ đó tín hiệu không thay đổi quá nhiều khi người biểu diễn quay đầu hoặc di chuyển. Phần transmitter dạng bodypack có thể gắn ở trang phục, giúp nghệ sĩ hoạt động tự do hơn so với cầm micro bằng tay.
Headset đặc biệt hữu ích trong sân khấu nhạc kịch, chương trình biểu diễn có vũ đạo, MC hoạt náo hoặc các tiết mục yêu cầu người biểu diễn sử dụng cả hai tay.
Đổi lại, hệ thống cần được lắp đúng vị trí, quản lý mồ hôi tốt và lựa chọn capsule phù hợp. Với sân khấu lớn sử dụng nhiều bodypack cùng lúc, việc quản lý tần số không dây vẫn là yếu tố quan trọng.
Micro cho nhạc cụ không nên chọn giống micro vocal
Một lỗi khá thường gặp là sử dụng một loại micro cho tất cả nguồn âm.
Micro vocal được tối ưu chủ yếu cho giọng người. Trong khi đó, trống kick, snare, guitar amplifier, nhạc cụ hơi hay nhạc cụ acoustic tạo ra mức âm lượng và dải tần rất khác nhau.
Chẳng hạn, tài liệu của Sennheiser cho thấy hãng thiết kế riêng các dòng dynamic cho kick drum, snare và guitar amplifier, đồng thời có condenser clip-on dành cho trống, percussion hay nhạc cụ hơi.
Kick drum cần micro có khả năng chịu áp suất âm lớn và tái tạo tốt dải thấp. Guitar amplifier thường cần micro chịu SPL cao và hướng thu đủ tập trung. Với nhạc cụ acoustic cần nhiều chi tiết, condenser nhỏ có thể mang lại kết quả tốt hơn.
Do đó, khi xây dựng sân khấu có ban nhạc biểu diễn trực tiếp, nên lựa chọn micro theo từng nguồn âm thay vì mua nhiều chiếc vocal mic giống nhau rồi sử dụng cho tất cả.
Những tiêu chí nên kiểm tra trước khi mua micro sân khấu
Trước hết hãy xác định micro dùng cho ai và dùng để làm gì. Một ca sĩ hát chính, bè vocal, MC, trống hay guitar đều có yêu cầu khác nhau.
Tiếp theo là môi trường sân khấu. Sân khấu càng lớn, càng nhiều loa monitor và nhạc cụ thì khả năng cách ly nguồn âm càng đáng quan tâm. Đây là lúc polar pattern cardioid hoặc supercardioid cần được xem xét cẩn thận.
Độ bền cũng rất quan trọng. Micro biểu diễn thường được sử dụng nhiều hơn micro phòng thu, vì vậy thân kim loại chắc chắn, lưới bảo vệ tốt và hệ thống chống rung hiệu quả sẽ có giá trị lâu dài.
Với micro không dây, cần xem thêm phạm vi hoạt động, số kênh có thể sử dụng đồng thời, khả năng quét tần số, thời lượng pin và điều kiện tần số tại khu vực sử dụng.
Cuối cùng là chất giọng. Không nên chỉ mua một model vì nó nổi tiếng. Một micro có vùng presence rõ có thể giúp giọng tối nổi bật hơn, nhưng với giọng vốn đã sáng thì đôi khi lại tạo cảm giác hơi gắt. Thử trực tiếp với giọng hát và hệ thống PA thực tế vẫn là cách đáng tin cậy nhất.
Vậy micro nào phù hợp cho biểu diễn sân khấu?
Với phần lớn chương trình biểu diễn thông thường, micro dynamic cardioid hoặc supercardioid dành riêng cho vocal là lựa chọn dễ sử dụng nhất. Chúng bền, chịu được mức âm thanh lớn, kiểm soát tiếng sân khấu tương đối tốt và ít đòi hỏi điều kiện vận hành phức tạp.
Nếu cần nhiều chi tiết hơn cho giọng hát và sân khấu được kiểm soát tốt, có thể chuyển sang condenser vocal. Nếu nghệ sĩ phải di chuyển nhiều, nên sử dụng hệ thống không dây với capsule tương ứng với chất giọng. Những tiết mục có vũ đạo hoặc cần rảnh tay có thể cân nhắc headset.
Các model như Shure SM58, Beta 58A, Sennheiser e 935, e 945 hay e 865 đại diện cho những hướng lựa chọn khác nhau chứ không có model nào tốt nhất trong mọi trường hợp. Quan trọng là micro phải làm nổi bật được giọng người hát, hạn chế thu những âm thanh không mong muốn và hoạt động ổn định với hệ thống monitor, mixer và loa của sân khấu.
Chọn đúng micro ngay từ đầu cũng giúp phần căn chỉnh sau đó trở nên đơn giản hơn. Kỹ thuật viên sẽ ít phải EQ mạnh, hệ thống có thêm khoảng gain trước khi hú và người biểu diễn cũng cảm thấy dễ hát hơn trong suốt chương trình.
